Kanadaga yangi keldingizmi? Birinchi soliq deklaratsiyangiz: nimalarni bilish kerak

Kanadaga koʻchib kelish hayotdagi katta oʻzgarish. Uy topish, ishga kirish, bank hisoblarini ochish va kundalik hayotga moslashish bilan birga, yangi soliq tizimini ham tushunishingiz kerak boʻlishi mumkin.

Yangi kelganlar uchun eng muhim tushunchalardan biri shuki, Kanadadagi soliq majburiyatlari odatda immigratsiya maqomingizga emas, soliq boʻyicha rezidentligingizga bogʻliq. Kanada soliq rezidenti boʻlganingizdan keyin, rezidentlik davrida Kanada ichida ham, tashqarisida ham olgan daromadlaringiz haqida Kanadada hisobot berishingiz kerak boʻlishi mumkin.

1. Kanadada soliq deklaratsiyasi topshirishim shartmi?

Agar soliq qarzingiz boʻlsa, soliq qaytarimini olmoqchi boʻlsangiz yoki baʼzi davlat nafaqalari va kreditlarini olmoqchi yoki olishda davom etmoqchi boʻlsangiz, Kanada soliq deklaratsiyasini (income tax and benefit return) topshirishingiz kerak boʻlishi mumkin.

Kanadadagi daromadingiz kam boʻlsa yoki umuman boʻlmasa ham, deklaratsiya topshirish muhim boʻlishi mumkin, chunki Canada Revenue Agency (CRA) turli nafaqa va kreditlarga huquqingizni deklaratsiya asosida aniqlaydi.

Masalan, yangi kelgan kishi oilaviy holati va daromadiga qarab nafaqa yoki kreditlarga ega boʻlishi mumkin. Baʼzi nafaqalarni, shartlar bajarilib ariza berilgan boʻlsa, birinchi yillik deklaratsiyani topshirishdan oldin ham olish mumkin.

2. Immigratsiya maqomi va soliq rezidentligi bir xil narsa emas

Doimiy rezident, vaqtinchalik rezident, xalqaro talaba, ish ruxsatnomasi egasi yoki boshqa immigratsiya toifasi oʻz-oʻzidan Kanadada qanday soliq toʻlashingizni belgilamaydi.

CRA odatda Kanada bilan bogʻliqligingizga (residential ties) va umumiy holatingizga qaraydi. Bunday bogʻliqliklar qatoriga uy-joy, turmush oʻrtogʻingiz yoki birga yashovchi sherigingiz, qaramogʻingizdagilar va Kanada bilan boshqa muhim aloqalar kiradi.

Agar rezidentlik maqomingizga ishonchingiz komil boʻlmasa, CRA ning NR74 shakli, Determination of Residency Status (Entering Canada) orqali maqomingiz boʻyicha CRA fikrini soʻrashingiz mumkin.

3. Kelgan sana sifatida qaysi sanani koʻrsatish kerak?

Agar yil davomida Kanada soliq rezidenti boʻlgan boʻlsangiz, rezident boʻlgan sanangiz muhim. CRA deklaratsiyada kelgan (rezidentlik boshlangan) sanani koʻrsatishni soʻraydi.

Masalan, Kanadaga kelib, 8-iyunda muhim bogʻliqliklar oʻrnatgan boʻlsangiz, deklaratsiyada odatda soliq rezidenti boʻlgan sana sifatida 8-iyun koʻrsatiladi. Aniq sana holatingizga bogʻliq.

Bu sana Kanadada qaysi daromad deklaratsiya qilinishiga, baʼzi kreditlar qanday hisoblanishiga va birinchi yil deklaratsiyasi qanday tayyorlanishiga taʼsir qiladi.

4. Yangi kelganlar chet el daromadini deklaratsiya qilishi kerakmi?

Bu yangi kelganlar eng koʻp beradigan savollardan biri.

Odatda Kanada soliq rezidenti boʻlganingizdan keyin, rezidentlik davridagi butun dunyodagi daromadingizni deklaratsiya qilishingiz kerak. Bunga ish haqi, tadbirkorlik daromadi, foizlar, dividendlar, ijara daromadi, pensiya va chet eldan olingan boshqa daromadlar kirishi mumkin.

Biroq bu chet el daromadining har bir dollari ikki marta soliqqa tortiladi degani emas. Holatga qarab soliq shartnomasi yoki chet el soligʻi krediti (foreign tax credit) ikki tomonlama soliqni kamaytirishi yoki butunlay yoʻqotishi mumkin.

Asosiy farq vaqtda: Kanada soliq rezidenti boʻlishingizdan oldingi daromad odatda keyingi daromaddan boshqacha koʻriladi. Shuning uchun birinchi deklaratsiyada Kanada soliq rezidentligi boshlangan sana aniq koʻrsatilishi kerak.

5. Koʻchib kelishdan oldin bor boʻlgan pullarim-chi?

Mavjud jamgʻarmangizni Kanadaga olib kelishning oʻzi bu summani Kanadada soliqqa tortiladigan daromadga aylantirmaydi.

Masalan, Kanada soliq rezidenti boʻlishingizdan oldin oldingi mamlakatingizda mulk sotgan yoki jamgʻarma toʻplagan boʻlsangiz va keyin bu pulni Kanadadagi bank hisobingizga oʻtkazgan boʻlsangiz, oʻtkazmaning oʻzi odatda Kanadada yangi daromad olish hisoblanmaydi.

Biroq pulning manbai muhim boʻlishi mumkin. Agar mablagʻ daromad, mulk sotuvi, investitsiya daromadi, biznes, sovgʻa, meros yoki boshqa bitim bilan bogʻliq boʻlsa, uning soliq oqibatlari alohida koʻrib chiqilishi kerak.

Kanadaga oʻtkazilgan katta summalarning kelib chiqishini tasdiqlovchi hujjatlarni, ayniqsa yirik bitimlar boʻyicha, saqlab qoʻying.

6. Chet eldagi bank hisoblari va investitsiyalarni deklaratsiya qilishim kerakmi?

Chet elda bank hisobingiz borligi uning qoldigʻidan Kanadaga soliq toʻlashingiz kerak degani emas. Biroq Kanada soliq rezidenti boʻlganingizdan keyin chet el daromadi va baʼzi chet el mulklari boʻyicha hisobot qoidalari qoʻllanishi mumkin.

Muhim qoidalardan biri specified foreign property ga tegishli. Agar yil davomida istalgan paytda bunday chet el mulkingizning umumiy sotib olish qiymati (cost amount) $100 000 chegarasidan oshgan boʻlsa, T1135 shaklini, Foreign Income Verification Statement ni topshirishingiz kerak boʻlishi mumkin. Qoidalar batafsil va mulk turi hamda unga qanday egalik qilishingizga bogʻliq.

Chet el bank hisoblari, qimmatli qogʻozlar, chet el korporatsiyalari aksiyalari va chet eldagi investitsiya mulkidagi baʼzi ulushlar kabi aktivlar sinchiklab tekshirilishi kerak boʻlishi mumkin.

Chet el aktivini deklaratsiya qilish kerak yoki kerak emasligini faqat uning hozirgi bozor qiymatiga qarab hal qilmang. T1135 qoidalarida maxsus tushunchalar va istisnolar bor, ularni diqqat bilan tekshirish kerak.

7. Koʻchib kelishdan oldin egalik qilgan mulkim-chi?

Kanada soliq rezidenti boʻlishingizdan oldin egalik qilgan mulk qoʻshimcha soliq masalalarini keltirib chiqarishi mumkin. CRA da kelishdan oldin egalik qilingan mulk va kishi Kanada rezidenti boʻlganda mulkning soliq rejimini aniqlash uchun maxsus qoidalar bor.

Bu ayniqsa chet elda koʻchmas mulk, investitsiyalar, xususiy kompaniyadagi ulush yoki boshqa muhim aktivlaringiz boʻlsa muhim.

Birinchi Kanada deklaratsiyasini topshirishdan oldin, Kanada rezidenti boʻlgan sanangiz atrofida muhim chet el aktivlariga egalik, ularning dastlabki narxi va qiymatini koʻrsatuvchi hujjatlarni yigʻib qoʻying.

8. Kanadaga kelishdan oldin daromad olgan boʻlsam-chi?

Kanada rezidenti boʻlishingizdan oldin olingan daromad odatda keyingi daromaddan boshqacha koʻriladi. Rezident boʻlmagan davr uchun CRA odatda butun dunyodagi daromadga emas, baʼzi Kanada manbali daromadlarga eʼtibor beradi.

Shu bilan birga, baʼzi nafaqalarni hisoblash uchun CRA yangi kelganlardan kelishdan oldin Kanadadan tashqarida olgan daromadi haqida maʼlumot soʻrashi mumkin. Bu daromad odatda rezidentlikdan oldingi davr uchun Kanadada soliqqa tortiladigan daromadga kirmasa ham, bu maʼlumot kerak boʻlishi mumkin.

9. Yangi kelganlar Kanada nafaqalari va kreditlarini olishi mumkinmi?

Ha, bu mumkin. Yangi kelganlar daromadi, oilaviy holati, rezidentligi va boshqa shartlarga qarab baʼzi federal, provinsiya yoki hudud nafaqalari va kreditlariga ega boʻlishi mumkin.

CRA taʼkidlashicha, baʼzi yangi kelganlar Kanadaga kelgandan keyin tez orada, birinchi yillik deklaratsiyani topshirishdan oldin ham nafaqa va kreditlarga ariza berishi mumkin.

Keyingi yillarda nafaqalarni olishda davom etish uchun ham deklaratsiyangiz muhim. Shuning uchun soliq qarzingiz boʻlmasa ham, deklaratsiyani aniq va oʻz vaqtida topshirish muhim.

10. Birinchi deklaratsiya uchun qanday hujjatlar tayyorlash kerak?

Aniq roʻyxat holatingizga bogʻliq, lekin yangi kelgan kishi quyidagilarni yigʻishi mumkin:

• Social Insurance Number (SIN) va shaxsiy maʼlumotlar
• Kanada daromad sliplari: T4, T4A, T5 yoki boshqa sliplar
• Tadbirkorlik yoki biznes daromadi haqida maʼlumot, agar boʻlsa
• Kanada soliq rezidenti boʻlganingizdan keyingi davrdagi chet el ish haqi, biznes, investitsiya, pensiya yoki ijara daromadlari haqida maʼlumot
• Chet elda toʻlangan soliq, agar boʻlsa
• Chet el bank hisoblari va investitsiyalari haqida maʼlumot
• Kanadadan tashqaridagi muhim mulk haqida maʼlumot
• Kelishdan oldin egalik qilgan muhim aktivlarning sotib olish narxi va baholash maʼlumotlari
• Tibbiyot, bolalar parvarishi, oʻqish, xayriya, koʻchish va boshqa chegirmaga olinishi mumkin boʻlgan kvitansiyalar
• Turmush oʻrtogʻingiz yoki sherigingiz va uning daromadi haqida maʼlumot, agar tegishli boʻlsa
• Kanadaga katta pul oʻtkazmalarini tasdiqlovchi hujjatlar

CRA tasdiqlovchi hujjatlarni deklaratsiya topshirilgandan keyin kamida olti yil saqlashni tavsiya qiladi, chunki ular tekshiruvda soʻralishi mumkin.

11. Yangi kelganlarning keng tarqalgan xatolari

Soliq rezidentligi immigratsiya maqomiga bogʻliq deb oʻylash

Soliq rezidentligi Kanada soliq qoidalari boʻyicha holatingiz va Kanada bilan bogʻliqligingiz asosida aniqlanadi.

Rezidentlik sanasini hisobga olmay, butun yil uchun barcha chet el daromadini deklaratsiya qilish

Yil oʻrtasida kelganlar uchun rezidentlikdan oldingi va keyingi davrlar turlicha koʻrilishi mumkin.

Kanadaga oʻtkazilgan pul avtomatik soliqqa tortiladi deb oʻylash

Mavjud mablagʻni oʻtkazish yangi daromad boʻlishi shart emas, lekin pulning manbai muhim boʻlishi mumkin.

Rezident boʻlganingizdan keyin olingan chet el daromadini unutish

Kanada rezidentligi davri uchun butun dunyodagi daromad odatda hisobga olinishi kerak.

Chet el aktivlari boʻyicha hisobot talablarini eʼtiborsiz qoldirish

Baʼzi chet el mulklari qoʻshimcha hisobotni, jumladan T1135 shaklini talab qilishi mumkin.

Kelishdan oldin egalik qilgan aktivlar hujjatlarini saqlamaslik

Narx va baholash maʼlumotlari yangi kelgan kishining deklaratsiyasini tayyorlashda kerak boʻlishi mumkin.

Nafaqalarni hisoblash uchun kerakli maʼlumotni bermaslik

Nafaqalarni hisoblash uchun oila va kelishdan oldingi daromad haqida maʼlumot kerak boʻlishi mumkin.

Oxirgi daqiqagacha kutish

Chet el daromadi, xorijiy aktivlar, valyuta kurslari va rezidentlik masalalari yangi kelgan kishining deklaratsiyasini oddiy T4 deklaratsiyasidan murakkabroq qilishi mumkin.

12. Oddiy misol

Tasavvur qiling, siz 1-avgustda Kanadaga koʻchib keldingiz va shu kundan Kanada soliq rezidenti boʻldingiz. 1-avgustgacha oldingi mamlakatingizda ish haqi oldingiz. 1-avgustdan keyin Kanadada ish haqi oldingiz, shuningdek chet eldagi bank hisobingizdan foiz oldingiz.

Kanada deklaratsiyangizda odatda soliq rezidenti boʻlishingizdan oldingi va keyingi davrlarni ajratish kerak. Kanada rezidentligi davri uchun butun dunyodagi daromad hisobga olinadi, kelishdan oldingi chet el daromadi esa nafaqalarni hisoblash va yangi kelganlar haqidagi boshqa maʼlumotlar uchun kerak boʻlishi mumkin.

Agar Kanadada ham soliqqa tortiladigan daromaddan chet elda soliq toʻlangan boʻlsa, chet el soligʻi krediti qoidalari holatga qarab ikki tomonlama soliqni kamaytirishi mumkin.

13. Qachon mutaxassisga murojaat qilish kerak?

Agar kelganingizdan keyin faqat Kanadada ish haqi olgan boʻlsangiz, birinchi Kanada deklaratsiyasi ancha oddiy boʻlishi mumkin. Chet el investitsiyalari, ijaraga berilgan mulk, biznes, katta jamgʻarma, bir nechta mamlakat yoki rezidentlik sanasi boʻyicha noaniqlik boʻlsa, u murakkablashadi.

Qaysi daromadni deklaratsiya qilish kerakligini, chet el aktivlari boʻyicha hisobot kerakmi, chet el soliqlari Kanada soliqlari bilan qanday bogʻlanishini va yangi kelgan maqomingiz kredit va nafaqalarga qanday taʼsir qilishini aniqlashda mutaxassis maslahati ayniqsa foydali.