AQShga yangi keldingizmi? Birinchi soliq deklaratsiyasi, chet el daromadi va biznes ochish

AQShga koʻchib kelish yangi ish, uy topish, bank hisoblarini ochish yoki biznes boshlashni anglatishi mumkin. Shuningdek, federal, shtat va baʼzan mahalliy qoidalarni oʻz ichiga olgan soliq tizimini oʻrganishni ham.

Eng muhim dastlabki qadamlardan biri AQSh soliq rezidentligingizni aniqlash. Immigratsiya maqomi va soliq rezidentligi bir xil narsa emas, va javob qaysi daromadni deklaratsiya qilishingizga, qaysi deklaratsiyani topshirishingizga va chet el hisoblari boʻyicha hisobot qoidalari qoʻllanishiga taʼsir qiladi.

1. AQShda soliq deklaratsiyasi topshirishim kerakmi?

Bu soliq rezidentligingiz, daromadingiz, topshirish maqomingiz va boshqa holatlarga bogʻliq. AQSh fuqarolari chet elda yashasa ham, daromadi va holatiga qarab butun dunyodagi daromadini koʻrsatgan holda AQSh deklaratsiyasini topshirishi kerak boʻlishi mumkin. Fuqaro boʻlmaganlar AQSh soliq maqsadlari uchun rezident (resident alien) yoki norezident (nonresident alien) ekanligini aniqlashi kerak.

Rezident odatda AQSh fuqarosiga oʻxshash tarzda soliqqa tortiladi va odatda butun dunyodagi daromadini deklaratsiya qiladi. Norezident odatda AQSh manbali daromad va AQShdagi savdo yoki biznes bilan amalda bogʻliq baʼzi daromadlar boʻyicha soliqqa tortiladi. AQShda savdo yoki biznes bilan shugʻullanadigan norezident koʻpincha 1040-NR shaklini topshirishi kerak; boshqa talablar ham qoʻllanishi mumkin.

Soliq qaytarimini olish, oʻz-oʻzini band qilish daromadini koʻrsatish yoki boshqa talabni bajarish uchun ham deklaratsiya topshirishingiz kerak boʻlishi mumkin. Mamlakatga yangi kelganingiz yoki soliq qarzingiz yoʻq deb oʻylaganingiz uchun deklaratsiya topshirmasa ham boʻladi, deb hisoblamang.

2. Immigratsiya maqomi soliq rezidentligi bilan bir xil emas

AQSh daromad soligʻi maqsadlarida koʻplab fuqaro boʻlmaganlar green karta testi yoki muhim ishtirok testi (substantial presence test) orqali rezident boʻladi. Muhim ishtirok testi odatda joriy yildagi kunlarni va oldingi ikki yildagi vaznli kunlarni hisoblaydi; baʼzi toifadagi shaxslar va holatlar uchun istisnolar bor.

Viza, talaba maqomi, ishlash ruxsati yoki jismonan kelgan sanangiz har doim ham toʻliq manzarani bermaydi. Talabalar, oʻqituvchilar, davlat bilan bogʻliq shaxslar, soliq shartnomasi holatlari va yilning faqat bir qismida rezident boʻlganlar uchun maxsus qoidalar qoʻllanishi mumkin. Baʼzi yangi kelganlarda ikki maqomli (dual-status) soliq yili boʻlishi mumkin.

Agar maqomingiz oddiy boʻlmasa, deklaratsiyani tayyorlashdan oldin safar kunlaringiz, viza yoki green karta sanalari, AQShga oldingi tashriflaringiz va tegishli immigratsiya hujjatlarini qayd etib qoʻying.

3. Qaysi deklaratsiyani topshirishim kerak?

Toʻgʻri shakl fuqaroligingiz, rezidentlik maqomingiz, daromadingiz va holatingizga bogʻliq. Jismoniy shaxslar uchun keng tarqalgan federal deklaratsiyalar:

1040 shakli

Odatda AQSh fuqarolari va rezidentlari uchun.

1040-NR shakli

Odatda AQShda deklaratsiya topshirish majburiyati bor norezidentlar uchun.

Ikki maqomli deklaratsiya

Yilning bir qismida norezident, boshqa qismida rezident boʻlgan boʻlsangiz, maxsus qoidalar qoʻllanishi mumkin.

Notoʻgʻri deklaratsiya tanlash daromadni koʻrsatish, chegirmalar, kreditlar va soliq shartnomasi imtiyozlariga taʼsir qilishi mumkin. Topshirishdan oldin maqomingizni va tegishli soliq yili koʻrsatmalarini tekshiring.

4. Oldingi mamlakatimdagi daromadni deklaratsiya qilishim kerakmi?

Bu yangi kelganlar uchun eng muhim savollardan biri. AQSh soliq rezidentlari odatda tegishli qoidalarga muvofiq butun dunyodagi daromadini deklaratsiya qiladi: ish haqi, tadbirkorlik daromadi, foizlar, dividendlar, pensiya, ijara daromadi va investitsiya yoki mulkdan olingan foyda.

Norezidentlar odatda AQSh manbali daromad va AQShdagi savdo yoki biznes bilan amalda bogʻliq baʼzi daromadlar boʻyicha soliqqa tortiladi. Agar yil davomida rezident boʻlgan boʻlsangiz, rezidentlik boshlangan sana hamda daromadning turi, manbai va vaqti muhim. Ikki maqom qoidalari murakkab, shuning uchun kelishdan oldingi barcha daromad avtomatik istisno qilinadi yoki barcha chet el daromadi avtomatik soliqqa tortiladi, deb hisoblamang.

Baʼzi hollarda soliq shartnomasi yoki chet el soligʻi krediti (foreign tax credit) ikki tomonlama soliqni kamaytirishi mumkin, lekin bu avtomatik emas va huquq daromad turiga hamda aniq qoidalarga bogʻliq.

5. Koʻchib kelishdan oldingi jamgʻarma va mulkim-chi?

Oʻzingizga tegishli pulni chet el bank hisobidan AQShdagi hisobga oʻtkazishning oʻzi bu oʻtkazmani soliqqa tortiladigan daromadga aylantirmaydi. Biroq mablagʻ manbai muhim. Olingan foizlar, investitsiya foydasi, ijara daromadi, biznes daromadi va mulk sotuvi alohida soliq oqibatlariga ega boʻlishi mumkin.

Katta oʻtkazmalarning manbaini va kerak boʻlsa, mulk yoki investitsiyalarning sotib olish narxi, olingan sanasi, egaligi, sotuvdan tushum va qiymatini koʻrsatuvchi hujjatlarni saqlang. Chet el sovgʻalari, meros, trastlar va biznes ulushlari uchun alohida hisobot qoidalari boʻlishi mumkin, shuning uchun katta yoki gʻayrioddiy bitimlarni deklaratsiyadan oldin tekshirib chiqing.

6. Chet el bank hisoblari yoki investitsiyalari haqida xabar berishim kerakmi?

Ehtimol. Chet elda hisob yoki investitsiyalari bor AQSh rezidentlari kamida ikkita alohida hisobot tizimini tekshirishi kerak. Bular soliq deklaratsiyasida daromadni koʻrsatish bilan bir xil emas.

FBAR (FinCEN Form 114)

Chet el moliyaviy hisoblarida moliyaviy manfaati yoki imzo huquqi bor AQSh shaxsi, agar bu hisoblarning umumiy maksimal qiymati kalendar yil davomida istalgan paytda $10 000 dan oshgan boʻlsa, odatda FBAR topshirishi shart. FBAR soliq deklaratsiyasidan alohida topshiriladi.

8938 shakli

Baʼzi soliq toʻlovchilar chegaralarga yetganda belgilangan chet el moliyaviy aktivlarini (specified foreign financial assets) deklaratsiya bilan birga koʻrsatishi ham kerak. AQShda yashovchilar uchun chegaralar topshirish maqomiga bogʻliq: masalan, turmush qurmagan soliq toʻlovchi uchun bunday aktivlar yil oxirida $50 000 dan yoki yil davomida istalgan paytda $75 000 dan oshsa, chegaraga yetgan hisoblanadi. Birgalikda topshiradigan er-xotin uchun chegaralar odatda yil oxirida $100 000 yoki yil davomida istalgan paytda $150 000. 8938 shakli FBAR ni almashtirmaydi va talablardan biri ikkinchisisiz ham qoʻllanishi mumkin.

Talabni faqat 31-dekabrdagi qoldiqqa qarab baholamang. Hisob egaligi, imzo huquqi, aktiv turi, birgalikdagi egalik, rezidentlik va istisnolar muhim boʻlishi mumkin. Toʻgʻridan-toʻgʻri egalik qilinadigan chet el koʻchmas mulki odatda 8938 shakli uchun aktiv hisoblanmaydi, lekin u bilan bogʻliq hisoblar yoki kompaniyalardagi ulushlar tekshiruvni talab qilishi mumkin.

7. Menga SSN yoki ITIN kerakmi?

Ijtimoiy sugʻurta raqami (SSN) Social Security va koʻplab soliq maqsadlari uchun ishlatiladi. SSN olish huquqi borlar odatda Social Security Administration orqali ariza beradi.

Agar federal soliq maqsadlari uchun AQSh soliq toʻlovchi raqami kerak boʻlsa-yu, SSN olish huquqingiz boʻlmasa, sizga shaxsiy soliq toʻlovchi raqami (ITIN) kerak boʻlishi mumkin. IRS ga ariza odatda W-7 shakli va tasdiqlovchi hujjatlar bilan beriladi, koʻp hollarda esa, istisno boʻlmasa, federal deklaratsiya bilan birga topshiriladi.

ITIN faqat federal soliq maqsadlari uchun. U immigratsiya maqomi bermaydi va AQShda ishlash huquqini bermaydi. Shuningdek, ITIN barcha soliq kreditlari va imtiyozlariga huquq bermaydi.

8. Topshirish muddatlari, shtat soliqlari va soliq toʻlovlari

Kalendar yil boʻyicha jismoniy shaxslarning koʻplab federal deklaratsiyalari odatda keyingi yilning 15-apreligacha topshiriladi, dam olish va bayram kunlari hamda maxsus qoidalar hisobga olinadi. Norezident deklaratsiyalarining muddatlari boshqacha boʻlishi mumkin. Muddatni uzaytirish odatda topshirish muddatini uzaytiradi, soliq toʻlash muddatini emas.

Federal deklaratsiya manzaraning faqat bir qismi. Qayerda yashashingiz, ishlashingiz, mulkka egalik qilishingiz yoki biznes yuritishingizga qarab sizda shtat yoki mahalliy daromad soligʻi, savdo va foydalanish soligʻi, mulk soligʻi, franshiza soligʻi yoki biznes litsenziyasi yigʻimlari boʻlishi mumkin. Shtatlarning qoidalari va muddatlari farq qiladi.

Agar siz yakka tadbirkor boʻlsangiz yoki daromadingizdan yetarli soliq ushlanmasa, yil davomida avans soliq toʻlovlarini (estimated tax) qilishingiz kerak boʻlishi mumkin. Yillik topshirish muddatigacha kutish kutilmagan qarz yoki kam toʻlov jarimasiga olib kelishi mumkin.

Chegirmalar, kreditlar va oilaviy soliq imtiyozlariga huquq faktlarga va oʻsha soliq yilida amal qiladigan qoidalarga bogʻliq. Topshirish maqomi, turmush oʻrtogʻingiz yoki qaramogʻingizdagilar haqidagi maʼlumotlar, daromad yozuvlari va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni tartibda saqlang.

9. AQShda biznes ochishni oʻylayapsizmi?

Kompaniyani roʻyxatdan oʻtkazishdan oldin qanday biznes yuritishingizni, kim egasi boʻlishini, qayerda faoliyat yuritishini va qanday soliqqa tortilishini hal qiling. Huquqiy shakl shaxsiy javobgarlik, yillik hisobotlar, soliq deklaratsiyalari va biznesdan pulni qanday olish mumkinligiga taʼsir qiladi.

Keng tarqalgan shakllar: yakka tadbirkorlik (sole proprietorship), sheriklik, masʼuliyati cheklangan jamiyat (LLC) va korporatsiya. LLC shtat qonunlari asosida tuziladi, lekin uning avtomatik bitta federal soliq rejimi yoʻq:

• Bir aʼzoli LLC, agar korporatsiya rejimini tanlamasa, federal daromad soligʻi maqsadlarida odatda eʼtiborga olinmaydigan tashkilot (disregarded entity) hisoblanadi.
• Koʻp aʼzoli LLC, agar korporatsiya rejimini tanlamasa, odatda sheriklik sifatida soliqqa tortiladi.
• Korporatsiya odatda oʻzining federal korporativ daromad soligʻi deklaratsiyasini topshiradi. Baʼzi korporatsiyalar S korporatsiyasi rejimini tanlashi mumkin, lekin shartlar qatʼiy; norezident odatda S korporatsiyasining aksiyadori boʻla olmaydi.

Eng yaxshi tanlov faqat roʻyxatdan oʻtish yigʻimiga bogʻliq emas. Taʼsis hujjatlarini topshirishdan oldin soliq rejimi, shtat xarajatlari, hisobot majburiyatlari, egalik tuzilmasi, javobgarlik va uzoq muddatli rejalaringizni koʻrib chiqing.

10. Biznesni roʻyxatdan oʻtkazgandan keyin nima qilish kerak?

Aniq qadamlar shtat va faoliyat turiga bogʻliq, lekin koʻp bizneslar ish boshlashdan oldin bir nechta amaliy vazifalarni bajarishi kerak:

• Biznesni tegishli shtat idorasida roʻyxatdan oʻtkazish va roʻyxatdan oʻtgan agent (registered agent) kerakligini tekshirish.
• Federal, shtat va mahalliy litsenziya yoki ruxsatnomalarni, jumladan sohaga oid talablarni aniqlash.
• Soliq, bank yoki xodim yollash uchun kerak yoki foydali boʻlsa, ish beruvchi identifikatsiya raqamini (EIN) olish.
• Biznes bank hisobini va kerak boʻlsa, alohida biznes kartasini ochish. Biznes va shaxsiy pullarni aralashtirmang.
• Birinchi kundan buxgalteriyani yoʻlga qoʻyish, invoyslar qanday chiqarilishini hal qilish va cheklarni yigʻish hamda saqlash tartibini yaratish.
• Savdo soligʻi, payroll hisoblari, shtat daromad yoki franshiza soligʻi, yillik hisobotlar yoki boshqa muntazam hisobotlar uchun roʻyxatdan oʻtish kerakligini tekshirish.

Xorijiy asoschilar uchun muhim: AQShda LLC yoki korporatsiya ochish egasiga AQShda ishlash huquqini avtomatik bermaydi. Immigratsiya va ishlash huquqi qoidalari biznesni roʻyxatdan oʻtkazishdan alohida. Chet elliklarga tegishli kompaniyalar baʼzi holatlarda 5472 shakli va rasmiy 1120 shakli kabi qoʻshimcha AQSh soliq hisobotlariga duch kelishi mumkin. Agar egalardan biri AQSh soliq rezidenti boʻlmasa yoki biznesda xalqaro operatsiyalar boʻlsa, tuzilmani tanlashdan oldin maslahat oling.

11. AQShda buxgalteriya: yangi biznes qanday yozuvlarni saqlashi kerak?

Yaxshi buxgalteriya faqat soliq mavsumi oldidan qilinadigan ish emas. U pul oqimini tushunish, foydani oʻlchash, chegirmalarni asoslash, moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va soliq idoralari yoki kreditorlarning savollariga javob berishga yordam beradi.

Amaliy oylik tartib: daromad va xarajatlarni qayd etish, operatsiyalarni tasniflash, har bir bank hisobi va kredit kartasini solishtirish, toʻlanmagan invoys va hisoblarni koʻrib chiqish, ish haqi va savdo soligʻini kuzatish hamda asl hujjatlarni tartibli tizimda saqlash. Quyidagilarni saqlang:

• Sotuv invoyslari, mijoz cheklari, toʻlov tizimlari hisobotlari va tushum yozuvlari.
• Yetkazib beruvchi hisoblari, xarajat cheklari, bank va kredit karta koʻchirmalari hamda toʻlov tasdiqlari.
• Ish haqi yozuvlari, pudratchilarga toʻlovlar, kerak boʻlsa W-2 va 1099 shakllari hamda ish haqi soliqlari hisobotlari.
• Avtomobillarning yurgan masofasi va biznesda foydalanilishi, uskuna xaridlari, zaxiralar va amortizatsiya yozuvlari.
• Egalarning badallari, olingan pullar yoki taqsimotlar, qarzlar, kompensatsiyalar va hisoblar oʻrtasidagi oʻtkazmalar yozuvlari.
• Biznesni roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari, EIN tasdigʻi, oldingi deklaratsiyalar hamda shtat yoki mahalliy soliq hisobotlari.

Yozuv yuritish talablari va saqlash muddatlari hujjat turiga qarab farq qilishi mumkin. Daromad, chegirmalar, ish haqi va soliq hisobotlarini asoslash uchun yetarli dalillarni saqlang hamda IRS va shtat saqlash qoidalariga amal qiling.

12. Kichik biznesga qanday deklaratsiyalar kerak boʻlishi mumkin?

Deklaratsiya faqat “LLC” nomiga emas, biznesning huquqiy shakli va soliq tasnifiga bogʻliq. Keng tarqalgan federal misollar:

• Yakka tadbirkor yoki eʼtiborga olinmaydigan tashkilot hisoblangan bir aʼzoli LLC odatda biznes faoliyatini egasining shaxsiy deklaratsiyasida, koʻpincha Schedule C orqali koʻrsatadi.
• Sheriklik yoki sheriklik sifatida soliqqa tortiladigan LLC odatda 1065 shaklini topshiradi va sheriklarga Schedule K-1 beradi.
• C korporatsiyasi odatda 1120 shaklini topshiradi.
• S korporatsiyasi odatda 1120-S shaklini topshiradi va tegishli koʻrsatkichlarni aksiyadorlarga oʻtkazadi.

Ish beruvchilarda ish haqidan ushlanmalar va bandlik soliqlari boʻyicha hisobotlar boʻlishi mumkin. Soliqqa tortiladigan tovar yoki xizmatlar sotadigan bizneslarga savdo soligʻi deklaratsiyalari va shtat yoki mahalliy roʻyxatdan oʻtish ham kerak boʻlishi mumkin.

Yakka tadbirkor egalar daromad soligʻi va oʻz-oʻzini band qilish soligʻini toʻlashi hamda avans toʻlovlarini qilishi kerak boʻlishi mumkin. Sheriklik va korporatsiyalarning faoliyati kam yoki foydasi boʻlmasa ham, oʻz hisobot jadvallari boʻlishi mumkin. Yil oxirini kutmasdan har bir majburiyatni tekshiring.

13. Birinchi deklaratsiya uchun qanday hujjatlar tayyorlash kerak?

Kerakli hujjatlar maqomingiz va daromadingizga bogʻliq, lekin soliq mutaxassisi bilan uchrashuvdan oldin quyidagilarni yigʻish foydali:

• SSN yoki ITIN, toʻliq ism, joriy manzil, tugʻilgan sana va tegishli immigratsiya hujjatlari.
• Kelish va safar sanalari, green karta yoki viza maʼlumotlari hamda AQShga oldingi tashriflar.
• W-2, 1099 shakllari va boshqa AQSh daromad hujjatlari; tadbirkorlik, ijara, investitsiya, pensiya yoki boshqa daromad yozuvlari.
• Chet el daromadi yozuvlari, chet elda toʻlangan soliq, xorijiy bank va broker hisoblari hamda chet el moliyaviy aktivlari haqida maʼlumot.
• Boshqa mamlakat bilan bogʻliq mulk, investitsiyalar, biznes ulushlari, sovgʻalar, meros yoki katta oʻtkazmalar haqidagi hujjatlar.
• Turmush oʻrtogʻingiz va qaramogʻingizdagilar haqida maʼlumot, oldingi yillar deklaratsiyalari, avans toʻlovlari hamda chegirma yoki kredit berishi mumkin boʻlgan xarajat cheklari.
• Biznes uchun: taʼsis hujjatlari, EIN bildirishnomasi, buxgalteriya hisobotlari, bank koʻchirmalari, invoyslar, cheklar, ish haqi yozuvlari, pudratchilar maʼlumoti va shtat soliq roʻyxatlari.

14. Yangi kelganlarning keng tarqalgan xatolari

• Immigratsiya toifasi soliq rezidentligini avtomatik belgilaydi deb hisoblash.
• Rezident, norezident yoki ikki maqom qoidalarini tekshirmay notoʻgʻri deklaratsiya shaklidan foydalanish.
• Chet el daromadi, chet elda toʻlangan soliqlar yoki chet el hisoblari boʻyicha hisobot talablarini eʼtiborsiz qoldirish.
• Pul qayerdan kelganini tekshirmay, pul oʻtkazmasini avtomatik soliqqa tortiladi yoki aksincha, ahamiyatsiz deb hisoblash.
• Shaxsiy va biznes xarajatlarini aralashtirish yoki buxgalteriyani soliq mavsumigacha qoldirish.
• LLC ning bitta universal soliq rejimi bor yoki kompaniya ochish viza va ishlash huquqi masalalarini hal qiladi deb hisoblash.
• Shtat va mahalliy hisobotlar, avans toʻlovlari, savdo soligʻi, ish haqi majburiyatlari yoki yillik biznes roʻyxatini unutish.
• Topshirish muddatini uzaytirish soliq toʻlash muddatini ham uzaytiradi deb hisoblash.

15. Oddiy misol

Tasavvur qiling, yangi kelgan kishi yil davomida AQShga keladi, AQSh ish beruvchisida ishlay boshlaydi, chet eldagi bank hisobini saqlab qoladi va undan foiz oladi. Toʻgʻri hisobot uning soliq rezidentligi va u boshlangan sanaga, har bir daromadning manbai va vaqtiga hamda chet el hisoblari boʻyicha hisobot chegaralariga yetgan-yetmaganiga bogʻliq.

Bu kishi faqat AQShdagi ish haqini koʻrsatib qoʻya olmaydi yoki chet eldagi barcha faoliyat AQSh soliq tizimidan tashqarida deb hisoblay olmaydi. Tegishli hujjatlarni yigʻib, 1040, 1040-NR, ikki maqomli deklaratsiya, FBAR, 8938 shakli yoki shtat hisobotlaridan qaysilari qoʻllanishini aniqlash kerak.

Qachon soliq va buxgalteriya mutaxassisiga murojaat qilish kerak?

Agar bitta ish beruvchingiz boʻlsa va boshqa murakkabliklar boʻlmasa, birinchi AQSh deklaratsiyasi ancha oddiy boʻlishi mumkin. Bir nechta mamlakatdan daromad, chet el hisoblari yoki aktivlari, ijaraga berilgan mulk, tadbirkorlik, yangi LLC yoki korporatsiya, bir nechta shtatda hisobot yoki soliq rezidentligi boʻyicha noaniqlik boʻlsa, u murakkablashadi.

Mutaxassis hujjatlaringizni tartibga solish, ehtimoliy federal va shtat talablarini aniqlash, biznes buxgalteriyasini yuritish va deklaratsiyadan oldin tekshirilishi kerak boʻlgan xalqaro masalalarni aniqlashga yordam beradi.